แก้ผ้าเล่นสงกรานต์ 2011 -- ภาค 2

ประเด็นเปลื้องผ้าเล่นสงกรานต์ 2011 ถูกมองแบบแคบตามคาดเพราะง่ายสำหรับทุกฝ่าย เลยจำเป็นต้องตั้งข้อสังเกตภาค 2

ประเด็นเปลือยอกเล่นสงกรานต์ถูกนำเสนอในแนวประณาม มองเป็นปัญหาของตัวคนมากกว่าจะยกระดับตั้งคำถามกับนโยบายรัฐและการเปลี่ยนของประเพณี

มองปัญหาเป็นเรื่องเฉพาะตัวคนทำให้คนอื่นไม่ต้องร่วมรับผิดชอบ ไม่ว่าจะเป็นรัฐที่เน้นขายวัฒนธรรมเพื่อการท่องเที่ยวหรือคนที่เน้นสนุกแบบรวมหมู่

สนุกรวมหมู่ผสมสัญชาตญานฝูงทำให้คนทำอะไรหลายอย่างที่จะไม่ทำในเวลา "ปกติ" อย่างแก้ผ้าหรือใช้ความรุนแรง เพราะความมันบวกแรงเร้าของคนรอบข้าง

การเปลื้องผ้าของหญิงชายช่วงสงกรานต์เป็นเพราะปัจจัยหลายอย่าง เอาผิดที่ตัวคนอย่างเดียวไม่ยกระดับประเด็นอาจไม่ทำให้อะไรดีขึ้น

หลายคนเรียกร้องจิตสำนึกรักนวลเพื่อป้องกันการอวดเนื้อหนัง นอกจากจะเข้าใจผิดเรื่องรักนวลแล้วอาจผิดหวังเพราะสำนึกช่วยไม่ได้เมื่อคนขาดสติ

การขายประเพณีกระตุ้นให้ใช้เงินมีผลที่น่าคิด เช่นการลอยกระทงของคนหลายล้านเกิดขยะรกแม่น้ำ หรือเล่นสงกรานต์โหดเพราะอารมณ์แบบฝูงชนของคนจำนวนมาก

องค์ประกอบที่เปลี่ยนไป เช่นจำนวนคนที่เพิ่มขึ้นและการเน้นแง่มุมการเล่นสนุกอย่างเดียว ทำให้การทำตาม "ประเพณี" ไม่น่ารักเหมือนในจินตนาการได้

ไหนๆก็ตกใจและด่าทอคนเปลื้องผ้าเล่นสงกรานต์แล้ว ลองยกระดับสำรวจนโยบายการรักษาประเพณีและเน้นขายการท่องเที่ยว และวิธีเล่นสนุกของเรากันด้วยดีไหม

แก้ผ้าเล่นสงกรานต์ -- ทำไมใคร ๆ ก็รับไม่ได้

เห็นอาการรับไม่ได้ของหลายคนกับภาพการถอดผ้าเล่นสงกรานต์แล้วทั้งเข้าใจและงงไปพร้อมกัน เพราะเหมือนคนเพิ่งสร่างเมาไม่ชอบอาการเมาของคนอื่น

การเล่นสงกรานต์รวมหมู่ขนาดใหญ่โดยเน้นความสนุกสนานสุด ๆ ของคนเล่นเป็นที่ตั้ง ทำให้ได้เห็นรูปแบบการเล่นสนุกที่หลายคนตกใจ

หลายสังคมมีเทศกาลที่เปิดให้คนได้เล่นสนุกในรูปแบบที่ทำไม่ได้ในชีวิตประจำวัน และมักเกิดการข้ามเส้นข้อห้ามของรัฐและสังคมเพื่อหาความสนุกสนาน

Spring Break ของนศ.ใน US ก็เคยเกิดกรณีการเชียร์ให้นศ.หญิงที่เต้นบนท้ายรถแก้ผ้ามาแล้ว พอไม่แก้ก็มีคนเข้าไปรุมถอดผ้าให้กลายเป็นจลาจลย่อม ๆ

การเล่นสนุกตาม “ประเพณีไทย” แปรรูปไปไม่เหมือนเดิม กลายเป็นการรวมตัวของคนแปลกหน้าจำนวนมากที่คาดหวังจะเล่นสนุก จนเกิดสภาพคล้ายม็อบได้

สงกรานต์เป็นโอกาสเล่นสนุกแบบข้ามเส้นข้อห้ามหลายประการ ความสนุกของบางคนอาจดูไม่เหมาะของหลายคนที่มาใช้พื้นที่ร่วมกันก็เป็นได้

คำถามน่าคิดคือการเน้นความสนุกแบบรวมหมู่ในโอกาสที่ข้อห้ามถูกยกเว้น ไม่ว่าจะเกี่ยวข้องกับเหล้ายาหรือไม่ ทำให้ยากที่จะบอกว่าควรหยุดที่ตรงไหน

สื่อพูดถึงการปลุกจิตสำนึกไม่ให้เล่นสงกรานต์เกินงาม น่าจะต้องคิดว่าจะทำให้คนสนุกกับการยกเว้นข้อห้ามบางข้อและไม่ละเมิดข้อห้ามอื่นได้อย่างไร?

การเล่นสงกรานต์เวลานี้อาจจะเกินอุบายของประเพณีที่เปิดให้คนคลายเครียดหน้าร้อนไปมาก จนกลายเป็นการละเมิดข้อห้ามไปทุกเรื่องได้เพื่อจะสนุก

คำนำ "หนังสือโป๊ตลาดล่าง" -- เล่มนี้โดนแบน

งานวิจัย "หนังสือโป๊ตลาดล่าง: ความรู้ มายาคติ และจินตนาการในเรื่องเพศ" โดนแบนโดยศูนย์หนังสือจุฬา ทำให้หาอ่านได้ยาก เอามาเผยแพร่ ถ้าใครอยากอ่านซื้อได้ที่ศูนย์หนังสือธรมมศาสตร์

ประสบการณ์ปิดลับ - เปิดเผยจากงานวิจัย “หนังสือโป๊ตลาดล่าง

การทำงานวิจัย “หนังสือโป๊ตลาดล่าง” ไปพร้อมกับ “ประวัติศาสตร์เพศวิถี” เป็นประโยชน์ในการทำความเข้าใจเรื่องเพศในสังคมไทยอยู่มาก เพราะได้เห็นการคัดสรรในกระบวนการนำเข้าค่านิยมและมาตรฐานความดีงามเรื่องเพศโดยชนชั้นไทย และการเดินข้ามเส้นความถูกต้องเรื่องเพศ รวมทั้งความกระวนกระวายอันเนื่องมากจากการตัดสินวิถีปฏิบัติทางเพศโดยมาตรฐานนั้นไปพร้อมกัน นอกจากนี้ยังได้คิดใคร่ครวญเกี่ยวกับความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนระหว่างเพศวิถีกับมิติอื่น ๆ ของชีวิตทางสังคม โดยเฉพาะชนชั้นทางเศรษฐกิจ

นอกจากความเข้าใจและประเด็นใหม่ ๆ ที่ได้จากการทำงานวิจัยแล้ว ประสบการณ์จากการทำงานก็ทำให้ได้เห็นผลกระทบของเพศสภาพและตัวตนทางเพศต่อการทำงานวิจัยเพศวิถีที่ทำให้ต้องคิดต่ออยู่หลายประการ การศึกษาสื่อสังวาสที่ผู้คนเสพเพื่อสำรวจตรวจตราเรื่องเพศนอกกรอบและสนองความต้องการทางเพศในที่รโหฐานอย่างเปิดเผย กระตุ้นความอยากรู้อยากเห็นและความอึดอัดของคนที่ได้รู้ว่าทีมวิจัยนี้กำลังทำอะไรไปพร้อมกัน จึงไม่น่าแปลกที่จะมีคนคอยสอบถามติดตามความก้าวหน้าของการทำวิจัยอย่างที่ไม่เคยปรากฏในการทำงานประเด็นอื่น เช่นเจ้าหน้าที่ธนาคารแห่งหนึ่งที่มีสาขาบริเวณท่าพระจันทร์ที่ถามคนในทีมงานที่ทำหน้าที่เบิกจ่ายเงินค่าใช้จ่ายของโครงการอย่างสม่ำเสมอทุกครั้งที่มีการเบิกถอนเงินโครงการว่า ซื้อหนังสือได้มากน้อยแค่ไหนอย่างไรแล้ว รวมทั้งผู้คนจำนวนหนึ่งที่มาขอรับบริจาคหนังสือโป๊ตั้งแต่โครงการยังไม่สิ้นสุด แต่ไม่มีใครมาขอดูข้อมูลหรือเอกสารของโครงการประวัติศาสตร์เพศวิถีทั้งที่ก็ได้สะสมหนังสือที่ใช้ในการทำงานวิจัยมากมายเช่นเดียวกัน

ความที่คนทำวิจัยเป็นผู้หญิงชนชั้นกลางโดยมีตำแหน่งแห่งที่ว่าเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัยมีผลต่อกระบวนการทำงานเป็นอย่างยิ่ง คนจำนวนหนึ่งเก็บอาการแปลกใจและขบขันไว้ไม่ค่อยได้เมื่อรู้ว่าผู้วิจัยศึกษาหนังสือโป๊ตลาดล่าง บางคนได้แสดงความเห็นอย่างอ้อมค้อมว่าประเด็นเช่นนี้ไม่น่าจะศึกษาโดยผู้หญิงชนชั้นกลาง เพราะผู้หญิงชนชั้นกลางไม่น่าจะรู้เรื่องและเข้าใจอะไรทำนองนี้ได้ และอาจจะทนต่อความหยาบที่ปรากฏในหนังสือโป๊ไม่ได้ การมองเช่นนี้ทำให้ทำให้ได้คิดถึงปฏิสัมพันธ์ระหว่างเพศสภาพและเรื่องเพศที่ไม่ได้มีผลต่อการรับรู้ของผู้อื่นเกี่ยวกับงานวิจัยเท่านั้น แต่ยังมีอิทธิพลต่อการตีความทำความเข้าใจแง่มุมต่าง ๆ ของหนังสือโป๊ของตัวผู้วิจัยเองด้วย เพศสภาพของผู้วิจัยกับการศึกษาเรื่องเพศจึงมีผลต่อกันและกันทั้งในขั้นตอนการวิจัยและการรับรู้เกี่ยวกับงานวิจัยของผู้อ่าน ที่ทั้งสองฝ่ายน่าจะได้ตระหนัก

การศึกษาหนังสือโป๊ทำให้ผู้วิจัยมีโอกาสคิดใคร่ครวญถึงตำแหน่งแห่งที่ของตนเองกับการทำงานวิจัยหลายครั้ง คนที่อ่านหนังสือโป๊จำนวนมากอาจจะข้ามเรื่องบางเรื่องที่ไม่ชอบ แต่ในการทำวิจัยที่ต้องอ่านทุกเรื่องทำให้ได้เห็นความหลากหลายของรูปแบบเรื่องเพศ หลายเรื่องอาจจะไม่ต้องรสนิยมของผู้วิจัยนัก และเป็นโอกาสในการตรวจสอบความอดทนอดกลั้นของตนเองและคนอื่น ในสังคมที่คนมีแนวโน้มจะปฏิเสธหรือเบียดขับรูปแบบเรื่องเพศที่ตนเองไม่ชอบหรือเข้าใจไม่ได้ ทั้งที่อะไรที่เข้าใจไม่ได้ไม่น่าจะเป็นเรื่องไม่ดีไปเสียทุกอย่าง

ประสบการณ์ของทีมงานวิจัยตั้งแต่ขั้นตอนของการซื้อหนังสือและการอ่านข้อมูลก็น่าสนใจและตื่นเต้นไปพร้อมกัน ส่วนหนึ่งได้ถูกนำเสนอในภาคผนวก โดยธนัย เกตวงกต เล่าถึงประสบการณ์ในการซื้อหนังสือจากแหล่งต่าง ๆ ทีมงานวิจัยนี้มีคณะที่ช่วยกันอ่านข้อมูลหลายคน ได้แก่ ธนัย เกตวงกต, ศนิพร ปิยพจนากร, สุชาติ เอกไพฑูรย์, วิรุฬ วิฑูรย์สฤษฏ์ศิลป์, ภูวิน บุณยะเวชชีวิน, และรักนิรันดร์ ชูสกุล เรื่องเล่าจากประสบการณ์ของทีมอ่านข้อมูลหลายเรื่องเกี่ยวข้องกับการปิดบังคนในบ้าน เพราะการอ่านหนังสือโป๊เป็น “งาน” เป็นเรื่องที่เข้าใจได้ยาก แต่ละคนก็ต้องหาทางจัดการสถานการณ์เฉพาะของตนเองไป วิธีที่น่าสนใจของคนหนึ่งคือ อ่านและจดโน๊ตในบริเวณที่เปิดเผยที่สุดของบ้านที่ทุกคนมองเห็นได้ คนในครอบครัวจะได้ไม่เข้ามาสอดส่องเพราะเข้าใจว่าการทำงานในที่แจ้งและกล้าเปิดเผยเต็มที่เช่นนี้ต้องไม่เกี่ยวกับอะไรที่ไม่เหมาะสมอย่างแน่นอน

การปกปิดและเปิดเผยไปพร้อมกันที่ได้เห็นจากการทำงานวิจัยนี้น่าจะสะท้อนที่ทางของเรื่องเพศและเพศวิถีในสังคมไทย

วิธีจัดการกับอาการอกหัก – รักคุด

วิธีจัดการกับอาการอกหัก – รักคุด (via @iHowTo แปลเก็บความแบบใส่สีสุด ๆ โดย @chalidaporn)

1. เศร้าให้สุด ๆ ก่อนตะเกียกตะกายขึ้นจากหลุมแห่งความเศร้าหมอง – เช่น ลางาน/ขาดเรียน กินไอติม, เค็ก และอะไรทั้งหลายที่ไม่พึงกินแต่กินแล้วเบิกบาน นอนทั้งวัน ร้องไห้น้ำตาไหลริน เป็นต้น

2. ยินดีและชื่นชมกับความเป็นมนุษย์ของตัวเอง การเปิดใจรักและอกหักคือลักษณะสำคัญและเป็นธรรมดาของความเป็นคน

3. หาคาถาประจำใจเอาไว้บอกตัวเองซ้ำ ๆ เวลาหวั่นไหว เช่น “แล้วความเศร้านี้ก็จะผ่านไป” “ฉันจะผ่านช่วงเวลานี้ไปได้แน่นอน” หรือ “อกหักดีกว่ารักไม่เป็น น้ำแห้วเย็น ๆ ดีกว่าน้ำเปล่า” เป็นต้น

4. เพื่อนมีไว้ให้พึ่ง ระบายความเศร้าเสียใจ หม่นหมองกับเพื่อนสนิทของเรา เวลาแบบนี้ทำให้ได้รู้ว่าใครเป็นเพื่อนที่ห่วงใยเรา

5. ดูหนังดูละครเพื่อดึงความสนใจของเราจากความเศร้าของตัวเอง ดูหนังตลกดีกว่านะ หนังผีหรือพวกไล่ฆ่ากันเลือดท่วมจอก็ไม่เลว

6. ทำตัวให้ยุ่งเข้าไว้ เช่น หาลูกหมาลูกแมว (หรือสัตว์อะไรก็ได้ที่พอจะเลี้ยงได้) มาเลี้ยง เรียนทำซาละเปาไส้พุทราจีน ฯลฯ

7. เดินไปข้างหน้า อย่าเหลียวหลัง เหลียวไปมองก็ไม่เห็นอะไรนอกจากจะเมื่อยคอ

8. “ทวิตรัก” ช่วยได้เสมอ ไปฝากคำถามไว้ได้ ยินดีตอบ

รัฐกับการหยุดเลือกปฏิบัติเพราะความหลากหลายทางเพศ

การเลือกปฏิบัติ หมายถึงการปฏิบัติต่อบุคคลอย่างมีอคติบนฐานของความเป็นสมาชิกกลุ่มอัตตลักษณ์ เช่น สีผิว ภาษา ศาสนา อายุ เพศสภาพ และเพศวิถี ฯลฯ ไม่ว่าคน ๆ นั้นจะเลือกหรือไม่ได้เลือกว่าจะสังกัดกลุ่มอัตตลักษณ์นั้นหรือไม่ องค์ประกอบหลักของการเลือกปฏิบัติเป็นเรื่องของการกีดกันหรือการจำกัดโอกาสและการเข้าถึงทรัพยากรและสิ่งที่สังคมให้คุณค่า อย่างการศึกษา การทำงาน การเลื่อยตำแหน่งหน้าที่ การมีบทบาทในระบบการเมือง ฯลฯ

การเลือกปฏิบัติเป็นปัญหาหรือไม่ขึ้นอยู่กับว่าเราเชื่อว่าคนควรจะสัมพันธ์กันอย่างไร สำหรับพวกที่เชื่อในหลักการความเท่าเทียม ว่าพลเมืองของรัฐควรได้รับการคุ้มครองอย่างเท่าเทียมกันโดยกฎหมาย มีสิทธิทางการเมืองเท่าเทียมกัน และมีโอกาสจะพัฒนาไปตามศักยภาพและในการแข่งขันเท่า ๆ กัน การเลือกปฏิบัติในฐานะอาการของความไม่เท่าเทียมเป็นปัญหาใหญ่

คนที่รับเอาหลักการเสรีนิยมว่าด้วยสิทธิเสรีภาพ และความเสมอภาคเท่าเทียม และการมองรัฐในฐานะผู้คุ้มครองและส่งเสริมสิทธิ อยากจะเห็นการหยุดเลือกปฏิบัติด้วยอำนาจรัฐ

ความเชื่อในความเท่าเทียมตามกฎหมาย สิทธิทางการเมือง และโอกาส ทำให้อาการปรากฏของการเลือกปฏิบัติเป็นปัญหา เพราะสะท้อนความไม่เท่าเทียม

ภาพรัฐในฐานะผู้ปกป้องสิทธิเสรีภาพของพลเมือง (รัฐไทยยังไม่เป็นเช่นนั้นแต่หลายคนผลักดันให้เป็น) ทำให้การเลือกปฏิบัติโดยรัฐกลายเป็นปัญหา

รัฐสมัยใหม่มีจินตภาพของพลเมืองเพื่อการจัดระเบียบ ควบคุม และการจัดสรรบริการสาธารณะ การมองพลเมืองว่าเป็นหญิงหรือชายเท่านั้น ทำให้รัฐไม่รู้จะทำอย่างไรและไม่ให้ที่ทางกับคนที่ไม่ใช่หญิงหรือไม่ใช่ชาย และไม่ยอมให้คนเลือกที่จะเป็นหรือเปลี่ยนเพศสภาพตามความต้องการ

รัฐมองว่าพลเมืองหญิงชายมีรสนิยมแบบรักต่างเพศ และมีรูปแบบการอยู่ร่วมกันเป็นครอบครัวแบบผัว-เมีย/ พ่อ-แม่-ลูก ทำให้มองไม่เห็นความหลากหลายของตัวตนและวิถีชีวิตทางเพศสภาพและเพศวิถี

ภาพของพลเมืองที่จำกัดนี้ทำให้รัฐบังคับ คุ้มครอง และให้บริการพลเมืองไม่เท่ากัน

รัฐไทยคุ้มครองเมียหลวง ไม่รับรองเมียน้อย (แต่กลับรับรองลูกที่เกิดจากเมียน้อยหรือเซ็กส์นอกสมรส)

รัฐคุ้มครองสิทธิเรื่องการจัดการทรัพย์สินและการให้บริการสาธารณะสำหรับผัวเมีย รัฐช่วยผัวเมียที่ให้รัฐรับรองการแต่งงานตามกฎหมายเลี้ยงลูกผ่านระบบภาษีและการให้บริการสาธารณะ คนที่มีวิถีทางเพศต่างไปจากนี้มากบ้างน้อยบ้าง ไม่ได้การคุ้มครอง บริการ หรือสิทธิประโยชน์แบบเดียวกัน

รัฐไทยมีแนวโน้มของการสอดส่องดูแล กำกับและจัดระเบียบวิถีทางเพศของคน มากกว่าจะเป็นรัฐใจดีโอบอุ้มให้คนใช้เสรีภาพได้เต็มที่ เพราะมีภาพพลเมืองไม่สะท้อนความหลากหลาย

รัฐจัดระเบียบไม่เป็นปัญหาถ้าคนเชื่อว่าการรักษาระเบียบเป็นหน้าที่หลักของรัฐ แต่ไม่เวิร์คเมื่อคนหวังให้รัฐเคารพและส่งเสริมเสรีภาพพลเมือง

ความหลากหลายของวิถีทางเพศบวกกับความคาดหวังให้รัฐสนับสนุนเสรีภาพและความเท่าเทียมทำให้หลายคนไม่ยอมรับการเลือกปฏิบัติโดยรัฐบนฐานเรื่องเพศ

II

คนไทยจำนวนไม่น้อยชื่นชอบและยึดมั่นกับแนวคิดเก๋ ๆ อย่างประชาธิปไตย (แบบเสรีนิยม) มองโลกและพูดจาด้วยหลักการและภาษาของเสรีนิยมอย่าง สิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาคเท่าเทียม คนที่เชื่ออะไรประมาณนี้ร่วมกันผลักดันรัฐให้รับรอง เคารพ และเสริมสร้างเสรีภาพของพลเมืองและความเท่าเทียมอย่างแข็งขัน

คนไทยหลายกลุ่มคาดหวังให้รัฐทำหน้าที่รักษาความเป็นระเบียบเรียบร้อยของสังคม โดยเฉพาะกติกาและศีลธรรมอันดีงาม คนที่เรียกร้องประมาณนี้อยากเห็นรัฐกำกับดูแลให้ทุกคนทำตามกรอบกติกาทั้งหลายทั้งปวงอย่างเข้มงวด อย่าปล่อยให้พลมืองทำตามความพอใจในเรื่องต่าง ๆ รวมทั้งเรื่องส่วนตัว คนเกิดสภาพไร้ระเบียบวุ่นวาย

ความคาดหวังทั้ง 2 นี้ดูเหมือนขัดแย้งกัน แต่ไม่น่าเชื่อว่าบางคนคาดหวังทั้ง 2 อย่างคือ อยากเห็นประชาธิปไตยทางการเมือง แต่อยากให้รัฐประชาธิปไตยที่ตนอยากเห็นรักษาความเป็นระเบียบของสังคมการเมือง โดยเฉพาะในเรื่องความประพฤติและวิถีชีวิตส่วนตัวของพลเมืองอย่างเรื่องเพศสภาพและเพศวิถี

คงเพราะอย่างนี้การเรียกร้องประชาธิปไตยในฐานะระบบการเมืองและการจัดความสัมพันธ์ทางการเมืองของหลาย ๆ คนจึงจำกัดอยู่เพียงเรื่องสิทธิทางการเมือง อย่างการเลือกตั้งและการด่าทอรัฐบาล แต่ไม่เห็นด้วยกับประเด็นสิทธิเสรีภาพในเรื่องเพศและความหลากหลายทางเพศ ดูเหมือนสิทธิเสรีภาพจะถูกจำกัดอยู่ในพื้นที่สาธารณะเท่านั้น ในเรื่องส่วนตัวทุกคนควรประพฤติตนอยู่ในกรอบศีลธรรม การกระทำและความสัมพันธ์ของคนในเรื่องส่วนตัวถูกประเมินความถูกต้องเหมาะสมจากมาตรฐานทางศีลธรรมของสังคมมากกว่าความพึงพอใจของคน

คำถามก็คือสังคมไทยจะรับเสรีภาพเพียงบางเรื่องหรือมุมแคบ ๆ เท่านั้น หรือจะรับทุกแง่มุมของเสรีภาพ รวมทั้งหลาย ๆ มุมที่เราไม่ชอบ?

คนที่เรียกร้องให้คนอื่นรับรู้และเข้าใจทุกข์ของฉัน เรียกร้องการมีที่ยืนอยู่ในสังคม แต่ไม่ยอมเห็นหรือฟังคนอื่น จะทำให้ความเป็นประชาธิปไตยที่หลายคนสู้ตายเพื่อให้ได้มาหน้าตาเป็นอย่างไร?

เสรีภาพและความเป็นประชาธิปไตยน่าจะมีความหมายต่อชีวิตทางสังคมการเมืองของคนมากที่สุด เมื่อคนสามารถสื่อสารทุกข์ของตนให้ผู้อื่นได้รับรู้และร่วมกันคิดเพื่อจะจัดการกับปัญหาของคนกลุ่มต่าง ๆ ร่วมกัน?

เสรีภาพปรากฏเป็นจริงสำหรับเราแต่ละคนเมื่อเราได้พูดเมื่ออยากพูดในเรื่องที่อยากพูด โดยไม่ถูกปิดปากหรือตำหนิติเตียนว่าเรื่องนี้สำคัญน้อยหรือไร้สาระ

ผู้รักประชาธิปไตยน่าจะเห็นการเปิดพื้นที่ให้ความหลากหลาย เรียนรู้จะอยู่กับความหลากหลาย (โดยไม่จำเป็นต้องรักกัน) และเปิดให้คนคิด-พูด-เป็นอย่างที่เชื่อและปรารถนาตราบเท่าที่เขาไม่ไปละเมิดเสรีภาพของใคร แม้ว่าคนนั้นจะมีตัวตนและวิถีชีวิตทางเพศในรูปแบบที่เราไม่ชอบก็ตาม

อะไรที่ไม่ชอบเราก็ไม่ต้องทำ แต่ปล่อยให้คนอื่นทำในสิ่งที่เขาชอบได้หรือไม่? ทำไมจึงเอาความเป็นระเบียบเรียบร้อยที่เรายึดมั่นเพียงเพราะเราคุ้นเคยหรือทำให้เรารู้สึกมั่นคง ไปโยนใส่ผู้อื่นและบังคับให้เขาประพฤติอย่างที่จะทำให้เราเป็นสุขและมั่นคง?

การอยู่กับเสรีภาพที่ไม่ใช่เป็นเพียงเรื่องของเรา แต่เคารพในเสรีภาพของผู้อื่นด้วยจึงไม่ใช่เรื่องง่าย แต่การรับเอาหลักเสรีภาพแบบครึ่ง ๆ กลาง ๆ เพื่อตามใจตนเองเท่านั้นยิ่งหล่อเลี้ยงความขัดแย้งบาดหมางระหว่างผู้คนในสังคมหรือไม่?

ข้อถกเถียงประการสำคัญอีกประการหนึ่งคือ สิทธิความหลากหลายทางเป็นหลักการแบบฝรั่ง คนไม่เห็นด้วยบอกว่าเราไม่ควรจะเลียนแบบฝรั่ง คำถามที่ตามมาคือแล้วประชาธิปไตย เสรีภาพ และอื่น ๆ ในทางการเมืองไม่เป็นฝรั่งหรือ? ความเชื่อเรื่องเพศที่จำกัดเซ็กส์ในการแต่งงานแบบผัวเดียว-เมียเดียว หรือภาพของครอบครัวสุขสันต์แบบพ่อ-แม่-ลูก ที่หลายคนยึดมั่นและให้ค่า ก็นำเข้าและเลียนแบบฝรั่งทั้งสิ้น

ถ้าจะไม่เลียนแบบฝรั่ง โดยย้อนกลับไปหารากเหง้าเดิมในอดีตของคนที่อยู่ในบริเวณสุวรรณภูมิก่อนที่บรรพบุรุษของหลายคนจะอพยพมาถึง จะเห็นจากหลักฐานข้อมูลแสดงให้เห็นการเปิดพื้นที่ให้ความหลากหลายทางเพศอยู่มากและไม่ได้บังคับอย่างเอาเป็นเอาตาย

คนสยามมีมากกว่า 2 เพศสภาพและไม่ได้จำกัดเรื่องเพศไว้ในสถาบันการแต่งงานอย่างเข้มงวด ฯลฯ

ถ้าจะทำตามรากเดิมของคนแถวนี้ก็ต้องเปิดรับความหลากหลายทางเพศมากกว่า?

ขอจบดื้อ ๆ ด้วยประการฉะนี้....

'นางร้าย' สไตล์ 'พิสมัย'

กำเนิด 'นางร้าย' -- "วนิดา" ใกล้จบ แต่หลายคนยังติดใจกับกระบวนการกลายเป็นนางร้ายของพิสมัย เธอร้ายเพราะรักมากไป?

นางร้ายมีหลายประเภท อย่างพิสมัยร้ายได้ใจเพราะทำตามกติกาความรักทุกประการ แต่ถูกฉกของรักไปแบบไม่คาดฝัน แถมคนฉกกลายเป็นนางเอกไปเสียอีก ปล่อยให้เธองงงันกับการแปรผันของสถานการณ์และใจคน

ผู้หญิงหลายรุ่นยึดถือและทำตามกติกาความรักประเภทชายรุกหญิงสนองและรักเดียวอย่างซื่อสัตย์ กว่าจะรู้ว่ากติกาไม่ลงโทษผู้ชายที่ไม่ทำตาม กติกาบังคับแต่ผู้หญิงแต่ไม่ได้ให้รางวัลน่าชื่นใจแก่หญิงดีเท่าไรนัก

นางร้ายประเภทถูกฉกของรักมักไม่โทษชายคนรัก เธอเข้าใจไม่ได้ว่าความรักมีเกิดมีดับเป็นธรรมดาโลก แต่มองผู้ท้าชิงเป็นนางมารทำลายความรักที่ต้องล้างผลาญให้วอดวายด้วยมาตรการด่าทอไปถึงไล่ตบ ไล่ยิงและสาดน้ำกรด

นางร้ายมักคิดว่าการสู้ยิบตากับคนไม่รักษากติกาเพื่อรักษาชายคนรักเป็นเรื่องชอบธรรม นางร้ายหลายคนมีผู้สนับสนุนและสมรู้ร่วมคิดในความร้ายมากมาย เพราะมองว่าเธอต่างหากที่ถูกรังแกจากการโดนแย่งคนรัก คนในสังคมจำนวนไม่น้อยจึงไม่ลังเลที่จะร่วมมือกับเธอเพื่อบีบบังคับให้ผู้ชายเลือกคนรักเก่าหรือเมียหลวง การร่วมมือกันร้ายนี้เป็นไปเพื่อการรักษากติกาเรื่องเพศให้อยู่ต่อไป

เมื่อถูกแย่งคนรัก หญิงที่ยอมกลืนน้ำตาไม่สู้กลายเป็นนางเอก พวกสู้ตายเพื่อรักษาชายคนรักแบบราวีไม่เลิกก็กลายเป็นนางร้ายไปอย่างพิสมัยไงคะ

กายกรรมในธรรมศาสตร์

เป็นธรรมดาที่ประเด็นว่าด้วยทิศทางการเปลี่ยนแปลงของธรรมศาสตร์จะถูกผลักมาจากหลายทิศทางในขั้นตอนการสรรหาอธิการบดี อย่างเรื่องการขยาย/ย้ายป.ตรีไปรังสิตก็ถูกนำเสนอใหม่ หลายคนลืมไปว่าธรรมศาสตร์ไม่ได้มีสภาพของการยืนคล่อม 2 ที่ แต่ต้องกางขายืนเหยียบท่าพระจันทร์ รังสิต ลำปาง พัทยา เหมือนกายกรรมวิบาก เพราะการใช้บุคลลากรทำงานหลายที่พร้อมกัน

หลายคนที่เข้ามาร่วมโต้เถียงไม่รู้หรือลืมไปแล้วว่าเขาเคยโต้กันในประเด็นอะไรบ้าง จะกลับไปเถียงกันแบบเดิม ๆ ก็คงลำบากเพราะเวลาผ่านมาพอจะเห็นผลกระทบหลายประการทั้งเล็กและใหญ่ เลยอยากขอนำเสนอบางเรื่องให้ได้คิดและเถียงกันต่อ

ประเด็นที่คนธรรมศาสตร์นำเสนอในสื่อเป็นเรื่องการรวมศูนย์อำนาจที่สภามหาวิทยาลัย ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาตามมาหลายประการของการจัดการสถาบันการศึกษา ที่รูปแบบการบังคับสั่งการทำให้เกิดการฝ่อทางปัญญาทั้งในเรื่องการสร้างความรู้และการจัดการเรียนการสอน แต่มีอีกหลายประเด็นที่ควรจะได้ร่วมกันคิดร่วมกันในเวลานี้ด้วย

ความกังวลหลายประการของผู้ไม่เห็นด้วยกับการย้ายป.ตรีทั้งหมดไปรังสิตในช่วงรอยต่อ 2 อธิการบดี (นริศ ชัยสูตร และ สุรพล นิติไกรพจน์) ปรากฏเป็นจริงอย่างรวดเร็ว เช่นการรับนักศึกษาป.ตรีได้ไม่เต็มจำนวนที่ธรรมศาสตร์สามารถรับเข้าเรียนได้ เพราะเด็กมัธยมสนใจจะเลือกคณะด้านสังคมศาสตร์ของธรรมศาสตร์น้อยลงกว่าเดิม น่าสนใจว่าแนวโน้มนี้จะเป็นเรื่องชั่วคราวของระยะเปลี่ยนผ่าน หรือหมายถึงการเปลี่ยนใหญ่ที่หลายคณะจะต้องดิ้นรนปรับรับ ฯลฯ

องค์ประกอบรวมของนักศึกษามธ.ที่เปลี่ยนไปเพราะการย้ายที่เรียน ทำให้เกิดคำถามว่าการเปลี่ยนนี้ถูกมองเห็นหรือไม่ และต้องมีการปรับรับเชิงหลักสูตรและเนื้อหาอย่างไรหรือไม่ ที่สำคัญยิ่งกว่าคือความเข้มแข็งทางวิชาการที่เกี่ยวกับ “เมือง” (วิถีชีวิต โลกทัศน์ การโต้เถียงสาธารณะ ฯลฯ) จะทำให้เราปรับรับกับการเปลี่ยนแปลงนี้ได้หรือไม่ เพราะดูเหมือนความรู้เรื่องเมืองและคนเมืองที่สะสมกันมายาวนานอาจจะไม่ตอบโจทย์ทิศทางใหญ่ที่มหาวิทยาลัยถูกผลักไปนัก

ฝั่งอาจารย์ที่รับผิดชอบดูแลหลักสูตรและการจัดการเรียนการสอนยังมีภาพฝันถึงคืนวันเมื่อครั้งตัวเองยังเป็นนักศึกษามธ. จึงพยายามจะคงรูปแบบหลายประการไว้ รวมทั้งการพยายามทำให้เด็กมัธยมที่เข้ามาสู่มธ.กลับไปมีคุณสมบัติเดิม ๆ อย่างที่ตัวเองเคยเป็น อย่างหนึ่งที่ท่านเหล่านี้ลืมไปคือ เมื่อครั้งตนเองยังเป็นนักศึกษามธ.จำนวนคนเรียนทั้งมหาวิทยาลัยน้อยกว่านี้หลายสิบเท่าตัว การให้นักศึกษาหลายพันเรียนหนังสือไปพร้อม ๆ กันเหมือนเมื่อครั้งยังอยู่ท่าพระจันทร์เดินไปเรียนวิชาพื้นฐานด้วยกันที่ศิลปศาสตร์ กลายเป็นการสร้างความโกลาหล และความแตกต่างในการจัดการของแต่ละวิชา จนดูเหมือนทิ้งขว้างเด็กอย่างไรอยู่

ประเด็นที่เกี่ยวข้องกับการบังคับบุคคลากรทุกระดับให้เดินทางข้าม 3 จังหวัดไปปฏิบัติงานที่ศูนย์รังสิต (รวมทั้งเหาะเหินเดินอากาศไปลำปางและพัทยา) สร้างความเดือดร้อนในระดับต่าง ๆ กันให้คนในหน่วยงานต่าง ๆ กำลังความสามารถของคณะในการจัดการกับปัญเหล่านี้แตกต่างกัน จนทำให้ต้องตั้งคำถามว่าการปล่อยให้การจัดการย้ายที่ปฏิบัติงานเป็นเรื่องระดับคณะจะเป็นการซ้ำเติมความยากลำบากของบุคคลากรหลายกลุ่มที่ต่อรองไม่ได้หรือไม่

วิธีคิดราวกับว่าท่าพระจันทร์ – รังสิต (รวมทั้งศูนย์อื่น ๆ ของธรรมศาสตร์) ห่างกันเพียงหนึ่งป้ายรถเมล์ ทำให้ประเด็นการเดินทางกลายเป็นปัญหาสาหัสของคนจำนวนมาก ภาพผู้คนยืนรอรถตู้ (ที่ไม่รู้ว่าอีก 3 วันจะมาถึงไหม) เป็นแถวยาวเหยียดเกิดขึ้นซ้ำซาก เพราะความจำเป็นต้องวิ่งไปมาระหว่างศูนย์ต่าง ๆ ของธรรมศาสตร์ การไม่จัดการกับการขนส่งสาธารณะที่ดีพอเป็นปัญหาใหญ่ อาจมีคนเถียงว่าทำไมไม่ขับรถไปกันเอง (ราวกับว่าบุคคลากรของธรรมศาสตร์ทุกคนควรจะมีรถขับเอง) โดยลืมนึกไปว่าค่าน้ำมันในการเดินทางระยะไกลมากกว่าเงินเดือนของคนหลาย ๆ คนได้

คำแนะนำที่ว่าบุคคลากรควรย้ายไปอยู่รังสิตก็เป็นอะไรที่น่ามหัศจรรย์ เพราะจะให้เขาไปอยู่ที่ไหน ที่พักของมหาวิทยาลัยไม่ได้เพียงพอจะรองรับ ถ้าจะให้แต่ละคนดูแลตัวเอง ต้นทุนทางเศรษฐกิจ สังคม และวิชาการก็สูงมากเกินกว่าที่คนธรรมศาสตร์จะแบกรับไหว

คนที่ใส่ใจกับความเป็นไปของธรรมศาสตร์จะช่วยกันบ่น-คิด-เถียงกันต่อก็ดี และจะดีมาก ๆ ถ้าไปชวนว่าที่อธิการคิดและเถียงในเรื่องเหล่านีได้...